2020-2021 წლებში მსოფლიო პარალიზებული, საზღვრები ჩაკეტილი, აეროპორტის ტაბლოებზე კი რეისების უმეტესობა გაუქმებული იყო, მაგრამ ცაში გიგანტური ლაინერების დანახვას , რომლებიც ჩვეულ რეჟიმში დაფრინავდნენ მაინც შეძლებდით.
თითქოს ეს ყველაფერი ძალიან ბუნებრივი იყო მაგრამ რეალობა ბევრად უფრო აფსურდული აღმოჩნდა – ეს ე.წ მოჩვენება რეისები (Ghost Flights) იყო, თვითმფრინავები, რომლებშიც ხშირად არცერთი მგზავრი არ იჯდა.
რატომ ხარჯავდნენ ლუფთჰანზა/Lufthansa, Air France და სხვა გიგანტები მილიონობით ევროს ცარიელი თვითმფრინავების საფრენად, როცა მსოფლიო ეკონომიკა უფსკრულის პირას იყო- პასუხი ევროპულ ბიუროკრატიასა და ერთ კონკრეტულ წესში იმალება.
გამოიყენე ან დაკარგე (Use it or Lose it) – ავიაციის კანონი
ევროპის უმსხვილეს აეროპორტებში (ლონდონის ჰითროუ, პარიზის შარლ დე გოლი, ფრანკფურტი) აფრენა-დაფრენის დრო, ანუ სლოტი, ოქროს ზოდზე ძვირი ღირს. წლების განმავლობაში ამ აეროპორტებში ასეთი წესი მოქმედებდა: „გამოიყენე ან დაკარგე“.
ამ რეგულაციის მიხედვით, ავიაკომპანიას სლოტზე უფლების შესანარჩუნებლად, დაგეგმილი ფრენების მინიმუმ 80% უნდა შეესრულებინა. თუ კომპანია რეისებს გააუქმებდა, მომავალ სეზონზე ამ ხელსაყრელ დროს კონკურენტი დაეპატრონებოდა. პანდემიის დროს, მგზავრების არარსებობის მიუხედავად, ავიაკომპანიებს სხვა გზა არ დარჩათ – მათ დაიწყეს იძულებითი რეისების შესრულება მხოლოდ იმისთვის, რომ ისტორიული უფლებები შეენარჩუნებინათ.
დაპირისპირება ცაზე: რატომ აწყობდათ ბიუჯეტურ ავიაკომპანიებს ეს წესი
საინტერესოა, რომ მაშინ, როცა ტრადიციული ავიაკომპანიები ევროკომისიას წესების შემსუბუქებას სთხოვდნენ, დაბალბიუჯეტიანი გიგანტები, როგორიცაა Ryanair და Wizz Air, სრულიად საპირისპირო პოზიციას იკავებდნენ.
მათთვის ე.წ მოჩვენება რეისების სკანდალი შანსი იყო. Ryanair-ის ხელმძღვანელობა ღიად აცხადებდა, რომ თუ Lufthansa-ს ან Air France-ს ფრენების შევსება არ შეეძლოთ, უნდა დაეთმოთ სლოტები იმ კომპანიებისთვის, რომლებსაც უფრო ეფექტური მოდელი აქვთ. დაბალბიუჯეტური ავიაკომპანიები ამტკიცებდნენ, რომ წესის შენარჩუნება ბაზარზე ჯანსაღ კონკურენციას ხელს უწყობდა. მათი ლოგიკა მარტივი იყო: „თუ ვერ დაფრინავთ, გაეცალეთ გზიდან მათ, ვისაც ეს შეუძლია“. ეს იყო ნამდვილი ომი ავიაციის გიგანტებს შორის, სადაც მთავარი იარაღი სწორედ მკაცრი ბიუროკრატიული რეგულაციები გახდა.
ეკოლოგიური ფასი და CO2-ის კატასტროფული მაჩვენებლები
მაშინ, როცა ევროკავშირი „მწვანე შეთანხმებაზე“ (Green Deal) საუბრობდა, სავალდებულო რეისები გარემოს საშინელ ზიანს აყენებდნენ. 2022 წლის დასაწყისში Lufthansa-მ აღიარა, რომ სლოტების შესანარჩუნებლად მხოლოდ ერთ ზამთარში 18,000-ზე მეტი სრულიად გამოუსადეგარი რეისის შესრულება მოუწევდა.
თითოეული ასეთი ფრენა ატმოსფეროში ტონობით ზედმეტ ნახშირორჟანგს აფრქვევდა. გარემოსდამცველები ამ პროცესს ეკოლოგიურ სიგიჟეს უწოდებდნენ. ავიაკომპანიები კი თავს იმართლებდნენ: „ჩვენ არ გვინდა ფრენა, ჩვენ ამას ბრიუსელი გვაიძულებს“. ეს პარადოქსი ევროპული პოლიტიკის ერთ-ერთ ყველაზე დიდ ჩავარდნად მიიჩნევა.
ეკონომიკური აბსურდი: რატომ იყო ცარიელი ფრენა იაფი
ერთი შეხედვით, ცარიელი თვითმფრინავის ჰაერში აშვება ფულის გადაყრაა. საწვავის ხარჯი, ეკიპაჟის ხელფასები და აეროპორტის მოსაკრებლები კოლოსალურ თანხებს აღწევს. თუმცა, ავიაკომპანიებისთვის სლოტის დაკარგვა ბევრად უფრო დიდ ფინანსურ კატასტროფას წარმოადგენდა.
სტრატეგიული სლოტი ჰითროუს აეროპორტში შეიძლება 70 მილიონ დოლარზე მეტი ღირდეს. ამ აქტივის დაკარგვა კომპანიის საბაზრო ღირებულებასა და მომავალ შემოსავლებს გაანადგურებდა. ამიტომ, ავიაკომპანიებმა ცუდსა და უარესს შორის არჩევანი გააკეთეს – მილიონები საწვავში დაეხარჯათ, რათა ბაზარზე ადგილი შეენარჩუნებინათ
შეიცვალა თუ არა რამე
საზოგადოებრივი წნეხისა და სკანდალის შემდეგ, ევროკომისია იძულებული გახდა დათმობებზე წასულიყო. „Use it or Lose it“ წესი დროებით 50%-მდე შემცირდა, შემდეგ კი 64%-მდე. ამან ცარიელი რეისების რაოდენობა შეამცირა, თუმცა პრობლემა ბოლომდე არ გამქრალა.
ამ კრიზისმა აჩვენა, ხშირად რამდენად მოუქნელია საერთაშორისო რეგულაციები, განსაკუთრებით კი ფორსმაჟორულ სიტუაციებში. დღეს ევროპა ცდილობს შეიმუშაოს უფრო უკეთესი სლოტების სისტემა, რომელიც ეკონომიკურ ინტერესებსა და გარემოს დაცვას შორის ბალანსს დაამყარებს. მოჩვენება რეისები კი ავიაციის ისტორიაში დარჩება, როგორც ბიუროკრატიული აბსურდისა და კორპორაციული გადარჩენისთვის ბრძოლის ყველაზე თვალსაჩინო მაგალითი.
Avia.ge – თქვენი მოგზაურობის ერთგული მეგობარი. დაგვირეკე: 551 907 907
