თვითმფრინავის ფრთის მოძრავი ნაწილები განსაკუთრებით კარგად ჩანს ფანჯრიდან, როცა ლაინერი ასაფრენად ემზადება ან ეშვება. უკანა კიდე იშლება, ზედაპირზე პანელები იწევა და ფრთის მოხაზულობა იცვლება. ეს ერთი მექანიზმი არ არის: ფლაპები, სლატები და სპოილერები სხვადასხვა საქმეს ასრულებს.
მათი გარჩევა ყველაზე ადვილია მდებარეობით. ფლაპი ფრთის უკანა კიდეზეა, სლატი წინაზე, სპოილერი კი ზედა ზედაპირზე. ქვემოთ მოცემული მარტივი სქემები მათ მოძრაობის მიმართულებას აჩვენებს და კონკრეტული თვითმფრინავის ტექნიკურ ნახაზს არ წარმოადგენს.
ფრთის მოძრავი ნაწილები: ფლაპი უკან იშლება
ფლაპები (flaps) ფრთის უკანა კიდის მოძრავი სექციებია. გაშლისას ისინი ფრთის სიმრუდეს ცვლიან; ზოგი კონსტრუქცია უკანაც გამოდის და ფრთის ფართობს ზრდის. შედეგად, თვითმფრინავს საჭირო ამწევი ძალის მიღება შედარებით დაბალ სიჩქარეზე შეუძლია.
ფლაპებს აფრენისა და დაფრენისას იყენებენ, თუმცა მათი გაშლის ხარისხი ერთნაირი არ არის. მეტი გაშლა ჰაერის წინააღმდეგობასაც ზრდის. ამიტომ პილოტები პოზიციას თვითმფრინავის ტიპის, მასისა და ფრენის ეტაპის მიხედვით ირჩევენ. ფანჯრიდან დანახული კუთხე თავისთავად არ გვეუბნება, რამდენად სწრაფად მიფრინავს ლაინერი.
ფლაპის სქემა: ფრთის უკანა კიდე → უკან და ქვემოთ გაშლა → მეტი ამწევი შესაძლებლობა დაბალ სიჩქარეზე.
სლატი წინა კიდეს სცილდება
სლატები (slats) ფრთის წინა კიდეზეა მოთავსებული. გაშლილი სლატისა და ფრთის შორის ნაპრალი ჩნდება. ამ გზით ჰაერი ზედა ზედაპირზე გადადის და ნაკადის მოწყვეტას უფრო დიდ შეტევის კუთხემდე აყოვნებს. მარტივად რომ ვთქვათ, ფრთა დაბალი სიჩქარისთვის საჭირო რეჟიმში მუშაობას უკეთ აგრძელებს.
ბევრ სამგზავრო ლაინერში სლატები და ფლაპები შეთანხმებულად იშლება, მაგრამ ყველა თვითმფრინავს ერთი მოწყობა არ აქვს. ფანჯრიდან სლატები შესაძლოა ძრავამ ან ფრთის ხედვის კუთხემ დაფაროს. ფრთაზე ხილული ყოველი ნაპრალიც დაზიანებას არ ნიშნავს: ნაწილი მოძრავი სექციების ნორმალური სამუშაო სივრცეა.
სლატის სქემა: ფრთის წინა კიდე → წინ გაწევა და ნაპრალის გახსნა → ნაკადის მოწყვეტის დაყოვნება.
სპოილერი ფრთის ზედაპირზე იწევა
სპოილერები (spoilers) ზემოთ აწევით ჰაერის თანაბარ დინებას არღვევს. ისინი ამცირებს ამწევ ძალას და ზრდის წინააღმდეგობას. ჰაერში მათი გამოყენება დაშვებას ან სიჩქარის მართვას ეხმარება; ზოგ თვითმფრინავში ისინი გადახრის მართვაშიც მონაწილეობს.
ბილიკთან შეხების შემდეგ აწეული პანელები განსაკუთრებით შესამჩნევია. ამწევი ძალის შემცირებით თვითმფრინავის წონა ბორბლებს მეტად ეყრდნობა და მუხრუჭები უფრო ეფექტიანად მუშაობს. ეს არ არის ძრავის რევერსი: სპოილერი ფრთაზე მოქმედებს, რევერსი კი ძრავის წევასთან დაკავშირებული ცალკე სისტემაა.
სპოილერის სქემა: ფრთის ზედა პანელი → ზემოთ აწევა → ნაკლები ამწევი ძალა და მეტი წინააღმდეგობა.
რას დავაკვირდეთ ფანჯრიდან?
უკანა კიდეზე მცირე პანელის მოძრაობა შესაძლოა ელერონს ეკუთვნოდეს. ელერონები თვითმფრინავის მარცხნივ ან მარჯვნივ გადახრას მართავს. ამიტომ უკანა კიდის ყველა მოძრავ სექციას ფლაპი არ ეწოდება. ასევე, ფრთის მთლიანად მოქნილად რხევა და ცალკე პანელის გადაადგილება განსხვავებული მოვლენებია.
ფრთის მოძრავი ნაწილები ფრენის სხვადასხვა ეტაპზე განსხვავებულად მუშაობს. მათი დანახვა საინტერესოა, მაგრამ ერთი ფანჯრიდან სისტემის ტექნიკური მდგომარეობის შეფასება შეუძლებელია. თუ რამე გაშფოთებთ, სალონის ეკიპაჟს მიმართეთ.
ამწევ ძალასთან ერთად მნიშვნელოვანია აფრენაზე მოქმედი პირობები, მათ შორის ჰაერის ტემპერატურა. მოგზაურობის დაგეგმვისას კი ქვემოთ შეგიძლიათ თბილისიდან ორმხრივი ავიაბილეთების შეთავაზებები შეადაროთ. ფასები და ხელმისაწვდომობა იცვლება; ბარგის პირობები კონკრეტულ ტარიფში გადაამოწმეთ.
