აეროპორტების კოდები ანუ რატომ ჰქვია ქუთაისს KUT და თბილისს TBS

როდესაც სამოგზაუროდ ვემზადებით და აეროპორტში ჩემოდანს ვაბარებთ, სარეგისტრაციო დახლთან მომუშავე პერსონალი მასზე თეთრ, წებოვან იარლიყს აკრავს. ამ იარლიყზე, შტრიხკოდების გვერდით, ყოველთვის დიდი, შავი შრიფტით სამი ლათინური ასო წერია. თბილისის აეროპორტი-დან გაფრენისას ეს არის TBS, ქუთაისიდან – KUT, ხოლო თუ ლონდონში მიფრინავთ – შესაძლოა LHR (ჰითროუ) ან LGW (გეტვიკი).

უმეტესობა ჩვენგანისთვის ეს უბრალოდ ტექნიკური დეტალია, მაგრამ სინამდვილეში ეს სამი ასო ავიაციის მამოძრავებელია. მათ IATA-ს (საჰაერო ტრანსპორტის საერთაშორისო ასოციაცია) კოდებს უწოდებენ. მაგრამ ვინ იგონებს მათ, რატომ ემთხვევა ზოგიერთი კოდი ქალაქის სახელს იდეალურად, სხვები კი თითქოს სრულიად განსხვავებულია და რაც მთავარია, რა სხვაობაა იმ კოდებს შორის, რომლებსაც მგზავრები ხედავენ და რომლებსაც პილოტები იყენებენ?

ამ სტატიაში ავიაციის ისტორიის კულისებში შევიხედავთ და გავარკვევთ, რა იმალება აეროპორტების აბრევიატურის მიღმა.

რატომ გვჭირდება უნიკალური კოდები

წარმოიდგინეთ სამყარო კოდების გარეშე. პილოტმა დისპეტჩერს გადასცა: მივფრინავ ლონდონში. მაგრამ რომელ ლონდონში, დიდ ბრიტანეთში, თუ ქალაქ ლონდონში, რომელიც კანადაში, ონტარიოს პროვინციაში მდებარეობს, ან იქნებ პარიზში მიფრინავს მაგრამ ტეხასის შტატში არსებულ პარიზში თუ საფრანგეთის დედაქალაქში.

მსოფლიოში ათასობით აეროპორტია და ბევრ ქალაქს იდენტური ან მსგავსი სახელები აქვს. შეცდომების თავიდან ასაცილებლად, 1930-იან წლებში პილოტებმა ორასოიანი კოდების გამოყენება დაიწყეს, რაც 1940-იანი წლებისთვის, ავიაციის ბუმთან ერთად, სამასოიან სისტემად ჩამოყალიბდა. სამი ასო 17,576 უნიკალურ კომბინაციას იძლევა, რაც სრულიად საკმარისია მსოფლიოს ყველა მოქმედი კომერციული აეროპორტის დასაფარად.

ლოგიკური კოდები: როცა ყველაფერი მარტივია

იდეალურ სამყაროში აეროპორტის კოდი ქალაქის სახელის პირველი სამი ასოა. ეს ყველაზე მარტივი და დასამახსოვრებელი ვარიანტია.

საქართველო ამ მხრივ იღბლიანია. თბილისის აეროპორტის კოდი – TBS – არის ქალაქის სახელის (Tbilisi) ლოგიკური შემოკლება, სადაც ამოღებულია ხმოვნები და მკაფიო თანხმოვნებია დატოვებული. ეს კლასიკური მაგალითია. მსგავსი კოდებია:

• MAD– მადრიდი (Madrid)
• BER– ბერლინი (Berlin)
• AMS– ამსტერდამი (Amsterdam)
• IST– სტამბოლი (Istanbul)

თუმცა, პრობლემები და საინტერესო ისტორიები მაშინ იწყება, როცა ქალაქის სახელი იცვლება, ან სასურველი კომბინაცია უკვე დაკავებულია.

ისტორიული და უცნაური კოდები

ხშირად მგზავრები დაბნეულები უყურებენ ბილეთს და ვერ ხვდებიან, რატომ აწერია სანქტ-პეტერბურგს LED ან მუმბაის – BOM. პასუხი ისტორიულ ინერციაშია.

1. პოლიტიკა იცვლება, კოდები – არა

აეროპორტის კოდის შეცვლა ურთულესი პროცესია, რომელიც მილიონობით დოლარსა და სისტემების გადაწყობას მოითხოვს. ამიტომ, ისინი ხშირად ძველ სახელწოდებებს ინარჩუნებენ:

• LED:სანქტ-პეტერბურგის კოდია, რადგან საბჭოთა პერიოდში ქალაქს ლენინგრადი ერქვა.
• BOM:მუმბაის კოდია, რადგან ქალაქს ადრე ბომბეი ეწოდებოდა.
• PEK:პეკინის კოდია (Peking), თუმცა საერთაშორისო სტანდარტით ქალაქს დღეს ბეიჯინგი ჰქვია.

2. იდუმალი X ამერიკულ აეროპორტებში

რატომ ჰქვია ლოს-ანჯელესს LAX, პორტლენდს PDX ან ფენიქსს PHX. ავიაციის გარიჟრაჟზე აშშ-ში ორასოიანი კოდები გამოიყენებოდა. ლოს-ანჯელესი იყო უბრალოდ LA. როდესაც ავიაცია განვითარდა და სამასოიან სისტემაზე გადავიდნენ, ამერიკელებმა არაფერი გაართულეს – არსებულ კოდებს უბრალოდ მიუმატეს ასო “X”, როგორც შემავსებელი სიმბოლო. ასე იქცა LA – LAX-ად.

3. ქუთაისის მაგალითი: KUT

ქუთაისის საერთაშორისო აეროპორტის კოდი – KUT – ქართველი მგზავრისთვის სრულიად ლოგიკურია (Kutaisi). თუმცა, საერთაშორისო არენაზე ეს კოდი ზოგჯერ ღიმილს იწვევს. ჰოლანდიურ ენაზე სიტყვა “Kut” უცენზურო მნიშვნელობისაა, ხოლო ინგლისურენოვან სამყაროში ფონეტიკურად სიტყვა “Cut”-ს ჰგავს. მიუხედავად ამ ლინგვისტიკური კურიოზისა, ქუთაისის კოდი ერთ-ერთი ყველაზე მარტივად დასამახსოვრებელია რეგიონში.

TBS თუ UGTB – ორი კოდის ამბავი

აქამდე ჩვენ ვსაუბრობდით IATA კოდებზე (3 ასო), რომელიც მგზავრებისთვისაა განკუთვნილი. მაგრამ არსებობს მეორე, უფრო სერიოზული სისტემა – ICAO (სამოქალაქო ავიაციის საერთაშორისო ორგანიზაცია). ICAO-ს კოდები შედგება 4 ასოსგან და მათ პილოტები, ავიამეთვალყურეები და ფრენის დამგეგმავები იყენებენ. ისინი მკაცრ გეოგრაფიულ ლოგიკას და არა ქალაქის სახელებს ეფუძნება.

მაგალითად, თბილისის ICAO კოდია UGTB:

• U– აღნიშნავს რეგიონს (ყოფილი საბჭოთა კავშირის ტერიტორია).
• G– აღნიშნავს ქვეყანას (Georgia).
• TB– აღნიშნავს კონკრეტულ აეროპორტს (Tbilisi).

ანალოგიურად, ქუთაისის კოდია UGKO, ხოლო ბათუმის – UGSB. მგზავრები ამ კოდებს იშვიათად ხედავენ, მაგრამ უსაფრთხო ფრენა სწორედ ამ სისტემაზე დგას.

როცა კოდები გერევა: სიდნეის კურიოზი

კოდების ცოდნა ზოგჯერ სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია, ან მინიმუმ, შვებულების გადასარჩენად მაინც. ისტორიას ახსოვს არაერთი შემთხვევა, როდესაც მგზავრმა ბილეთი არასწორი მიმართულებით იყიდა.

ყველაზე ცნობილი მაგალითია ჰოლანდიელი სტუდენტის, მილან შიპერის ამბავი. მას ავსტრალიაში, მზიან სიდნეიში (SYD) მოხვედრა სურდა, მაგრამ შეცდომით ბილეთი კანადაში მდებარე პატარა ქალაქ სიდნეიში იყიდა, ქალაქის კოდია YQY. როდესაც თვითმფრინავი დაეშვა და მგზავრმა 30 გრადუსი სიცხის ნაცვლად თოვლი დაინახა, მიხვდა, რომ აეროპორტის კოდი ნამდვილად უნდა გადაემოწმებინა.

როგორ იქმნება კოდი და რა არის აკრძალული

მონრეალში ბაზირებული IATA გასცემს კოდებს პრინციპით “ვინც პირველი მოვიდა, კოდიც მას დარჩა”. მაგალითად, იდეალური კოდი GEO (საქართველოსთვის) დაკავებულია გაიანას დედაქალაქ ჯორჯთაუნის (Georgetown) მიერ.

საინტერესოა, რომ IATA-ს შავი სიაც აქვს. ისინი არ გასცემენ კოდებს, რომლებიც:

1. არის შეურაცხმყოფელი.
2. იწყება ასოებით SOS (რათა არ აერიოთ შველის სიგნალში).
3. იწყება IC-ით (რათა არ აერიოთ ICAO-ს აბრევიატურაში).

აეროპორტის კოდები უფრო მეტია, ვიდრე უბრალო აბრევიატურა. ეს არის გეოგრაფიის, ისტორიისა და ავიაციის განვითარების ცოცხალი მატიანე. ზოგი კოდი პოლიტიკურ ცვლილებებს გვიყვება, ზოგი ტექნოლოგიურ პროგრესს, ზოგი კი უბრალოდ გეოგრაფიულ კურიოზებს.

მომდევნო ჯერზე, როდესაც სამოგზაუროდ გაემზადებით და თქვენს ბარგს იარლიყს მიაკრავენ, დააკვირდით ამ სამ ასოს.

Avia.ge – თქვენი მოგზაურობის ერთგული მეგობარი. დაგვირეკე: 551 907 907

(+995) 551 907 907