როდესაც ფრენების შეფერხებაზე ვფიქრობთ, პირველ რიგში თვალწინ ქარიშხალი, ძლიერი ნისლი ან დიდთოვლობა გვიდგება. თუმცა, სამოქალაქო ავიაციას სრულიად საპირისპირო ბუნებრივი მოვლენაც უქმნის სერიოზულ პრობლემებს – ეს აუტანელი სიცხეა. ბოლო წლებში ზაფხულის სეზონზე სულ უფრო ხშირად გვესმის ცნობები იმის შესახებ, რომ მსოფლიოს სხვადასხვა აეროპორტში რეისები მაღალი ტემპერატურის გამო გაუქმდა ან გადაიდო.
ეს პრობლემა განსაკუთრებით თვალსაჩინო გახდა ამერიკულ ფენიქსში, სადაც ზაფხულობით ტემპერატურა 48°C-ს ხშირად აჭარბებს. მსგავსი პრობლემა უცხო არც ევროპისთვისაა – ზაფხულის პიკზე მადრიდის, ათენის თუ რომის აეროპორტებში ჰაერის მასები ზღვრულად ცხელდება. ერთი შეხედვით უწყინარი მზიანი ამინდი სინამდვილეში ფიზიკურ ბარიერს ქმნის, რის გამოც რამდენიმე ათეული ტონის წონის ხომალდი ჰაერში უბრალოდ ვეღარ იწევა.
ჰაერის სიმკვრივის ფენომენი და ამწევი ძალის შემცირება
იმის გასაგებად, თუ რატომ ვერ ფრინდება თვითმფრინავი სიცხეში, საჭიროა ფრენის მარტივი ფიზიკის გააზრება. თვითმფრინავი ჰაერში იმის წყალობითაა გაჩერებული, რომ მისი ფრთების გარშემო მოძრავი ჰაერის ნაკადი წარმოქმნის ამწევ ძალას.
- გაფართოებული და თხელი ჰაერი: როდესაც ჰაერი ცხელდება, მისი მოლეკულები ფართოვდება და ერთმანეთს სცილდება. შედეგად, ჰაერი ხდება ნაკლებად მჭიდრო ანუ „თხელი“.
- ამწევი ძალის დანაკარგი: რაც უფრო თხელია ჰაერი, მით ნაკლები მოლეკულა ეჯახება ფრთის ზედაპირს აფრენისას. ეს ნიშნავს, რომ იმავე ამწევი ძალის მისაღებად თვითმფრინავს ბევრად მეტი ძალისხმევა და სიჩქარე სჭირდება.
- ძრავების ეფექტიანობის ვარდნა: ცხელი ჰაერი უარყოფითად მოქმედებს ტურბინების მუშაობაზეც. ძრავას სჭირდება მჭიდრო ჰაერის ნაკადი საწვავის ეფექტური წვისა და მაქსიმალური მიწოლის შესაქმნელად, სიცხეში კი მისი სიმძლავრე საგრძნობლად მცირდება.
რატომ გახდა ფენიქსის აეროპორტი ამ პრობლემის თვალსაჩინო მაგალითი?
არიზონას შტატის ქალაქი ფენიქსი უდაბნოს კლიმატური ზონით გამოირჩევა. როდესაც იქ ტემპერატურამ 49°C-ს მიაღწია, ავიაკომპანიებს ათობით რეისის გაუქმება მოუწიათ, განსაკუთრებით რეგიონული, შედარებით მცირე ზომის ხომალდებისთვის.
ყველა თვითმფრინავს აქვს მწარმოებლის მიერ დადგენილი ტემპერატურული ლიმიტი, რომლის ზემოთაც ფრენის უსაფრთხოების გარანტია ვეღარ გაიცემა. მცირე და საშუალო ზომის ლაინერების უმრავლესობისთვის ეს ზღვარი სწორედ 47°C-დან 48°C-მდე მერყეობს. თუ თერმომეტრის სვეტი ამ ნიშნულს გადაასწრებს, პილოტებს ფრენის განხორციელების უფლება ოფიციალურად არ აქვთ.
როგორ იღებენ ავიაკომპანიები უსაფრთხოების ზომებს ექსტრემალურ სიცხეში?
იმისათვის, რომ მაღალი ტემპერატურის მიუხედავად ფრენები არ ჩაიშალოს, ავიაკომპანიები რამდენიმე ალტერნატიულ მეთოდს მიმართავენ.
ბარგის, საწვავისა და მგზავრების წონის შემცირება
ვინაიდან თხელ ჰაერში ამწევი ძალა ნაკლებია, გამოსავალი თვითმფრინავის საერთო წონის შემცირებაა. ასეთ დროს ავიაკომპანიებმა შესაძლოა ბორტიდან ჩამოხსნან ნაწილი ბარგი, შეამცირონ ჩასასხმელი საწვავის რაოდენობა ან ზოგიერთ მგზავრს ფრენაზე უარი უთხრან, რათა ხომალდი მაქსიმალურად მსუბუქი იყოს.
ასაფრენი ბილიკის სიგრძის გაზრდა
ცხელ ჰაერში საჭირო სიჩქარის აკრეფას თვითმფრინავი ბევრად მეტ დისტანციაზე ახერხებს. შესაბამისად, აფრენისთვის საჭირო ხდება უფრო გრძელი ასაფრენი ბილიკი. თუ აეროპორტს არ აქვს საკმარისი სიგრძის ბილიკი, ფრენა ავტომატურად უქმდება.
რეისების გადატანა დილის ან საღამოს საათებში
ცხელ რეგიონებში მდებარე აეროპორტები ხშირად ცვლიან განრიგს. ფრენების ძირითადი ნაწილი ინიშნება დილით ადრე ან გვიან საღამოს, როდესაც ჰაერის ტემპერატურა შედარებით დაბალია და ჰაერის სიმკვრივე უსაფრთხო ნორმას უბრუნდება.
მაღალი ტემპერატურის გამო რეისების შეფერხება კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ სამოქალაქო ავიაციაში უსაფრთხოება ყოველთვის პირველ ადგილზე დგას. პილოტები და ინჟინრები არასოდეს რისკავენ, როდესაც ატმოსფერული პირობები ხომალდის შესაძლებლობების ზღვარს სცილდება.
მიუხედავად ამინდის ცვლილებებისა, თანამედროვე ავიაცია უმაღლესი სტანდარტებით ოპერირებს. როდესაც გეგმავთ მოგზაურობას, სწორად შერჩეული მარშრუტი, წინასწარ დაჯავშნილი ავიაბილეთები და სეზონური თავისებურებების გათვალისწინება უზრუნველყოფს, რომ თქვენი მგზავრობა იყოს მშვიდი, პროგნოზირებადი და სრულიად უსაფრთხო.
Avia.ge – თქვენი მოგზაურობის ერთგული მეგობარი. სრული მხარდაჭერისთვის დაგვიკავშირდით: 551 907 907