როდესაც მეორე მსოფლიო ომზე ვსაუბრობთ, თვალწინ ხშირად ტანკების კოლონები ან საზღვაო ბრძოლები გვიდგება. თუმცა, რეალური გარდატეხა ხშირად მიწის ზემოთ, ათასობით მეტრის სიმაღლეზე ხდებოდა. 1939-1945 წლებში ავიაციამ განიცადა ისეთი ნახტომი, რომელსაც სხვა დროს საუკუნე დასჭირდებოდა.
დღეს, როდესაც ავიაბილეთები და კომფორტული ფრენა ჩვენი ყოველდღიურობის ნაწილია, ძნელი წარმოსადგენია, რომ სულ რაღაც 80 წლის წინ, ცა სიკვდილისა და გადარჩენისთვის ბრძოლის არენა იყო. ამ სტატიაში მიმოვიხილავთ იმ „ფოლადის ფრინველებს“, რომლებმაც ნაციზმზე გამარჯვება და თანამედროვე სამყაროს ფორმირება შესაძლებელი გახადეს.
Supermarine Spitfire – ბრიტანეთის მხსნელი
თუ არსებობს თვითმფრინავი, რომელიც ელეგანტურობასა და სასიკვდილო ძალას აერთიანებს, ეს ნამდვილად ბრიტანული Spitfire-ია. მისი ელიფსური ფრთები არა მხოლოდ სილამაზისთვის, არამედ წარმოუდგენელი მანევრირებისთვის იყო შექმნილი.
„ბრიტანეთისთვის ბრძოლის“ დროს (Battle of Britain), სწორედ Spitfire გახდა გერმანული Luftwaffe-ს მთავარი კოშმარი. მიუხედავად იმისა, რომ Hawker Hurricane-მა უფრო მეტი თვითმფრინავი ჩამოაგდო, Spitfire იყო ის ფსიქოლოგიური სიმბოლო, რომელმაც ბრიტანელებს გამარჯვების იმედი მისცა. მისი როლი ლამანშის თავზე გამართულ ორთაბრძოლებში გადამწყვეტი აღმოჩნდა – ჰიტლერმა ინგლისში შეჭრა ვერ გაბედა.
P-51 Mustang – ცის „კოვბოი“
ომის დასაწყისში მოკავშირეებს დიდი პრობლემა ჰქონდათ: მათი ბომბდამშენები გერმანიის სიღრმეში დაუცველები იყვნენ, რადგან გამანადგურებლებს საწვავის მარაგი შორ მანძილზე არ ჰყოფნიდათ. ყველაფერი შეიცვალა, როდესაც ასპარეზზე ამერიკული P-51 Mustang გამოჩნდა.
Mustang-ი იყო „გრძელი მკლავი“, რომელმაც ამერიკულ B-17-ებს ბერლინის საზღვრამდე მიცილება გაუწია. მისი ლეგენდარული Rolls-Royce Merlin ძრავა მას საშუალებას აძლევდა, ნებისმიერ გერმანულ გამანადგურებელზე სწრაფი და ძლიერი ყოფილიყო. სწორედ Mustang-მა მოიპოვა სრული საჰაერო უპირატესობა ევროპის ცაზე 1944 წელს.
Messerschmitt Me 262 – მომავლის აჩრდილი
შეუძლებელია ომის ავიაციაზე საუბარი გერმანული ინჟინერიის ამ საოცრების გარეშე. Me 262 იყო მსოფლიოში პირველი რეაქტიული გამანადგურებელი, რომელიც საბრძოლო მოქმედებებში ჩაერთო. ის იმდენად სწრაფი იყო, რომ მოკავშირეების პილოტებს მისი დანახვაც კი უჭირდათ, სანამ ცეცხლს გახსნიდა.
საბედნიეროდ, Me 262 ძალიან გვიან გამოჩნდა. რესურსების ნაკლებობამ და ჰიტლერის სტრატეგიულმა შეცდომებმა (მას სურდა ეს სწრაფი მანქანა ბომბდამშენად გამოეყენებინათ) ხელი შეუშალა გერმანიას ომის ბედის შემოტრიალებაში. თუმცა, ამ თვითმფრინავმა საფუძველი ჩაუყარა თანამედროვე რეაქტიულ ეპოქას.
Mitsubishi A6M Zero – წყნარი ოკეანის რისხვა
ომის პირველ წლებში იაპონური Zero დაუმარცხებლად ითვლებოდა. ის იყო წარმოუდგენლად მსუბუქი და მანევრირებადი. პერლ-ჰარბორზე თავდასხმისას სწორედ ამ თვითმფრინავებმა დათესეს ქაოსი.
ამერიკელი პილოტებისთვის თავიდან თვითმკვლელობის ტოლფასი იყო Zero-სთან ახლო საჰაერო ბრძოლაში (dogfight) ჩაბმა. თუმცა, Zero-ს ჰქონდა ერთი სუსტი წერტილი – მას თითქმის არ ჰქონდა ჯავშანი პილოტისთვის და საწვავის ავზებისთვის. მიუხედავად ამისა, ის რჩება იაპონიის საიმპერატორო ფლოტის სიმბოლოდ, რომელმაც შეცვალა საზღვაო ომის წესები.
Ил-2 „შტურმოვიკი“ – „მფრინავი ტანკი“
სტალინმა ერთხელ თქვა, რომ Ил-2 წითელი არმიისთვის ისევე მნიშვნელოვანი იყო, როგორც პური და ჰაერი. ეს არ იყო ლამაზი ან სწრაფი თვითმფრინავი, მაგრამ ის იყო ყველაზე გამძლე მანქანა ისტორიაში.
გერმანელებმა მას „შავი სიკვდილი“ შეარქვეს. მისი ჯავშანკაფსულა პილოტს ტყვიამფრქვევის ცეცხლისგან იცავდა, ხოლო მისი რაკეტები და ქვემეხები ანადგურებდნენ გერმანულ „ვეფხვებსა“ და „პანტერებს“. ისტორიაში ყველაზე მეტი რაოდენობით სწორედ ეს საბრძოლო თვითმფრინავი გამოეშვა (36,000-ზე მეტი ერთეული).
რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი დღეს?
დღეს ავიაცია სულ სხვა რეალობაშია. ჩვენ აღარ გვიწევს ფიქრი საჰაერო განგაშზე; ჩვენ უბრალოდ ვეძებთ საუკეთესო ავიაბილეთებს დასასვენებლად ან ბიზნეს ტურნესთვის. თუმცა, თანამედროვე Boeing-ები თუ Airbus-ები სწორედ იმ ტექნოლოგიურ ბაზაზეა აგებული, რომელიც მეორე მსოფლიო ომის დროს, სისხლისა და ოფლის ფასად შეიქმნა.
ამ ლეგენდარულმა თვითმფრინავებმა არა მხოლოდ საზღვრები, არამედ კაცობრიობის შესაძლებლობების აღქმაც შეცვალეს. ისინი გვახსენებენ დროს, როდესაც ინჟინერია და სიმამაცე განუყოფელი იყო.
Avia.ge – თქვენი მოგზაურობის ერთგული მეგობარი. სრული მხარდაჭერისთვის დაგვიკავშირდით: 551 907 907