როდესაც თვითმფრინავის სავარძელში მოხერხებულად კალათდებით, ავიაბილეთები ხელში გიჭირავთ და ილუმინატორიდან ღრუბლებს გადაჰყურებთ, იშვიათად თუ დაფიქრებულხართ ერთ დეტალზე: რატომ არის ეს ფანჯარა მომრგვალებული და არა ისეთივე ოთხკუთხა, როგორც თქვენს სახლში ან მანქანაში?
ეს არ არის დიზაინერების ახირება ან ესთეტიკური გადაწყვეტილება. ეს არის ინჟინრული აუცილებლობა, რომელიც ავიაციის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე ტრაგიკული გაკვეთილის შედეგად დაიბადა. ფანჯრის „კუთხეებმა“ გასულ საუკუნეში ადამიანების სიცოცხლე შეიწირა.
50-იანი წლების ტრაგედია: de Havilland Comet-ის საიდუმლო
1950-იანი წლების დასაწყისში ავიაციაში რევოლუცია მოხდა. ბრიტანულმა კომპანიამ შექმნა de Havilland Comet – მსოფლიოში პირველი კომერციული რეაქტიული ლაინერი. ის იყო უფრო სწრაფი, უფრო მაღლა დაფრინავდა და ბევრად კომფორტული იყო, ვიდრე მაშინდელი სხვა თვითმფრინავები. თუმცა, მალევე მოხდა ის, რამაც მსოფლიო შეძრა.
1954 წელს ორი „კომეტა“ ჰაერშივე დაიშალა. კატასტროფების მიზეზი თავიდან აუხსნელი იყო – არანაირი ტერაქტი, არანაირი ძრავის გაუმართაობა. თვითმფრინავები უბრალოდ ნაწილებად იქცნენ ფრენის დროს.
რა დაინახეს წყლის ქვეშ ჩატარებულმა ექსპერიმენტებმა?
ინჟინრებმა ერთ-ერთი ჩამოვარდნილი თვითმფრინავის ნარჩენები ზღვის ფსკერიდან ამოიღეს და გიგანტურ წყლის ავზში მოათავსეს, რათა წნევის ცვალებადობის ეფექტი შეესწავლათ. აღმოჩნდა, რომ პრობლემა სწორედ კუთხოვან ფანჯრებში იყო.
ფრენისას, როდესაც თვითმფრინავი სიმაღლეს კრებს, სალონში წნევა იზრდება, რათა მგზავრებმა სუნთქვა შეძლონ, გარეთ კი წნევა მკვეთრად ეცემა. ეს ქმნის ძლიერ დაწოლას თვითმფრინავის კორპუსზე (ფიუზელაჟზე).
ფიზიკური ფაქტი: კუთხოვან ფანჯრებში წნევა კონცენტრირდება ზუსტად ოთხივე კუთხეში. ამ წერტილებს „სტრესის კონცენტრატორები“ ეწოდება.
„კომეტას“ შემთხვევაში, კუთხეებში ლითონმა დაღლილობა (Metal Fatigue) განიცადა. მცირე ნაპრალები, რომლებიც ერთი შეხედვით უხილავი იყო, ყოველი აფრენა-დაფრენისას იზრდებოდა, სანამ ერთ დღესაც წნევამ კორპუსი ფანჯრის კუთხიდან პირდაპირ არ „გაგლიჯა“.
რატომ შველის მრგვალი ფორმა?
მრგვალი ან ოვალური ფორმის შემთხვევაში, წნევა თანაბრად ნაწილდება მთელ პერიმეტრზე. მას არ აქვს კონკრეტული სუსტი წერტილი, სადაც დაძაბულობა შეიძლება დაგროვდეს. სწორედ ამიტომ, დღეს ყველა თანამედროვე ლაინერი, იქნება ეს გიგანტური Airbus-ი თუ Boeing-ი, მხოლოდ მომრგვალებულ ილუმინატორებს იყენებს.
აქ მოცემულია ძირითადი მიზეზები:
- წნევის თანაბარი განაწილება: მრგვალი ფორმა უძლებს მაღალ ატმოსფერულ დაწოლას.
- აეროდინამიკა: მომრგვალებული ფორმები უკეთესად ერგება თვითმფრინავის საერთო დინამიკას.
- უსაფრთხოების გარანტია: მცირდება კორპუსის დაზიანების რისკი ხანგრძლივი ექსპლუატაციისას.
მოგზაურობა დღეს: ამსტერდამიდან ნიუ-იორკამდე
წარმოიდგინეთ, რომ მიფრინავთ ევროპის ერთ-ერთ ულამაზეს ქალაქში – მაგალითად, ამსტერდამი თქვენი შემდეგი გაჩერებაა. როდესაც თვითმფრინავი 10 000 მეტრის სიმაღლეზეა, ილუმინატორის მინაზე ხედავთ პატარა ხვრელსაც (ე.წ. “Breather hole”). ნუ შეგეშინდებათ! ეს ხვრელიც უსაფრთხოებისთვისაა – ის არეგულირებს წნევას მინის შრეებს შორის.
დღეს ავიაცია იმდენად უსაფრთხოა, რომ 50-იანი წლების შეცდომები ლეგენდებად იქცა, თუმცა მათ გარეშე თანამედროვე კომფორტი წარმოუდგენელი იქნებოდა.
საინტერესო ფაქტები ილუმინატორებზე:
- სამმაგი ფენა: ის, რასაც თქვენ ეხებით, მხოლოდ შიდა დამცავი პლასტმასია. ნამდვილი დატვირთვა გარე მინაზე მოდის.
- რატომ არ ემთხვევა ფანჯრები სავარძლების რიგებს? ავიაკომპანიები ხშირად ამატებენ სავარძლების რიგებს მეტი მგზავრის დასატევად, მაშინ როცა ფანჯრების განლაგება თვითმფრინავის კონსტრუქციაზეა მიბმული.
- კონკორდის გამონაკლისი: ზებგერით თვითმფრინავ “კონკორდს” ძალიან პატარა ფანჯრები ჰქონდა, რათა ჰერმეტიზაციის დარღვევის შემთხვევაში ჰაერის გადინება შენელებულიყო.
თვითმფრინავის მრგვალი ფანჯარა არ არის მხოლოდ ლამაზი ჩარჩო თქვენი “Instagram” ფოტოებისთვის. ეს არის ინჟინრული შედევრი, რომელიც ასწლეულის წინანდელი ტრაგედიების ფასად მივიღეთ. ასე რომ, როდესაც შემდეგ ჯერზე თქვენი ავიაბილეთები დაჯავშნილი იქნება და ფანჯარასთან ადგილს აირჩევთ, გაიღიმეთ – ეს მომრგვალებული კუთხეები თქვენს მშვიდობიან მგზავრობას უზრუნველყოფს.
Avia.ge – თქვენი მოგზაურობის ერთგული მეგობარი. სრული მხარდაჭერისთვის დაგვიკავშირდით: 551 907 907