წარმოიდგინეთ სცენა: თქვენ 10,000 მეტრის სიმაღლეზე ხართ, პარიზის მიმართულებით მიფრინავთ, კომფორტულად ზიხართ სავარძელში და მოულოდნელად სალონში სრული სიჩუმე ისადგურებს. ძრავების ერთფეროვანი გუგუნი წყდება. ბევრი მგზავრისთვის ეს კოშმარული სცენარის დასაწყისია, თუმცა რეალობა ბევრად უფრო იმედისმომცემია, ვიდრე ჰოლივუდურ ფილმებში ჩანს.
თუ გგონიათ, რომ ძრავის გაჩერება თვითმფრინავის მყისიერ ვარდნას ნიშნავს, ეს სტატია თქვენს წარმოდგენებს სრულად შეცვლის. სანამ შემდეგ ავიაბილეთებს შეიძენთ, აუცილებლად გაეცანით ამ ინფორმაციას – ეს ფრენის შიშს დაგაძლევინებთ.
ავიაცია არ არის მაგია, ეს ფიზიკაა
პირველი, რაც უნდა ვიცოდეთ: თვითმფრინავი ჰაერში ძრავების გამო კი არ ჩერდება, არამედ ფრთების წყალობით. ფრთები ქმნიან ამწევ ძალას მანამ, სანამ მათ გარშემო ჰაერი მოძრაობს.
როდესაც ძრავა გაჩერდება, თვითმფრინავი არ წყვეტს ფრენას – ის გადადის დაგეგმვის (Gliding) რეჟიმში. ეს ჰგავს ველოსიპედს: თუ პედლების ტრიალს შეწყვეტთ, თქვენ მაშინვე არ ვარდებით, არამედ ინერციით აგრძელებთ გზას.
რა არის „გლიდერის“ ეფექტი?
ყველა სამგზავრო ლაინერს აქვს ე.წ. დაგეგმვის კოეფიციენტი (Glide Ratio). საშუალოდ, თანამედროვე ლაინერისთვის ეს მაჩვენებელი არის 17:1.
რას ნიშნავს ეს პრაქტიკაში? ყოველ 1 კილომეტრზე, რომელსაც თვითმფრინავი სიმაღლეში კარგავს, მას შეუძლია ჰორიზონტალურად 17 კილომეტრი გაფრინდეს.
- თუ ძრავა 10,000 მეტრის (10 კმ) სიმაღლეზე გაჩერდა, თვითმფრინავს შეუძლია დამატებით 150-დან 170 კილომეტრამდე მანძილის გავლა ყოველგვარი წევის გარეშე.
ეს დრო სრულიად საკმარისია პილოტებისთვის, რათა იპოვონ უახლოესი აეროპორტი ან დასაჯდომად გამოსადეგი სწორი ზედაპირი.
რეალური ისტორია: „ატლანტიკის გადამრჩენელი“
ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე შთამბეჭდავი შემთხვევა 2001 წელს მოხდა. Airbus A330-ს ატლანტის ოკეანის თავზე საწვავი სრულად გამოელია და ორივე ძრავა გაეთიშა. თვითმფრინავმა, რომელშიც 300-ზე მეტი ადამიანი იმყოფებოდა, 120 კილომეტრი ძრავების გარეშე გაფრინდა და აზორის კუნძულებზე, სამხედრო ბაზაზე უსაფრთხოდ დაეშვა. არცერთი მგზავრი არ დაშავებულა.
ეს შემთხვევა ამტკიცებს: თვითმფრინავი საოცრად სტაბილური კონსტრუქციაა და ძრავის გარეშეც კი მართვადი რჩება.
საიდან მოდის ენერგია, როცა ყველაფერი ითიშება?
თუ ძრავები გაჩერდა, ბუნებრივია ჩნდება კითხვა: საიდან მოდის დენი ხელსაწყოებისთვის? ინჟინრებმა ამაზეც იზრუნეს. თვითმფრინავის ფიუზელაჟიდან ავტომატურად გამოდის პატარა პროპელერი, რომელსაც RAT (Ram Air Turbine) ჰქვია. მას მომავალი ჰაერის ნაკადი ატრიალებს და ის აწვდის კრიტიკულად მნიშვნელოვან ენერგიას მართვის სისტემებსა და კავშირგაბმულობას.
პილოტების მომზადება და უსაფრთხოების გარანტიები
პილოტები ყოველწლიურად გადიან ინტენსიურ ტრენინგებს სიმულატორებში სწორედ ასეთი შემთხვევებისთვის. მათ აქვთ მკაცრი ინსტრუქცია (Checklist), თუ როგორ უნდა იმოქმედონ:
- ოპტიმალური სიჩქარის შენარჩუნება: პილოტი ხომალდს ისეთ კუთხეზე აყენებს, რომ გრავიტაციამ საჭირო სიჩქარე შეუნარჩუნოს.
- ლოკაციის შერჩევა: თანამედროვე სანავიგაციო სისტემები მყისიერად აჩვენებენ ყველა ხელმისაწვდომ აეროპორტს „დაგეგმვის“ რადიუსში.
- გადატვირთვის მცდელობა: ხშირად ძრავის ხელახლა ამუშავება ჰაერშივეა შესაძლებელი.
რამდენად ხშირია ძრავის გაჩერება?
სტატისტიკურად, ორივე ძრავის ერთდროულად მწყობრიდან გამოსვლის შანსი თითქმის ნულის ტოლია. თუნდაც ერთი ძრავა გაჩერდეს (მაგალითად, ფრინველის მოხვედრის გამო), თანამედროვე თვითმფრინავებს თავისუფლად შეუძლიათ ფრენის გაგრძელება და დაფრენა მხოლოდ ერთი ძრავით. მეტიც, ისინი სპეციალურ სერტიფიცირებას (ETOPS) გადიან, რაც იმას ნიშნავს, რომ ერთი მოქმედი ძრავით მათ რამდენიმე საათის განმავლობაში ფრენა შეუძლიათ.
საბოლოოდ, შეგვიძლია გამოვიტანოთ დასკვნა და ვთქვათ, რომ ავიაცია არის სფერო, სადაც ყოველ „რა მოხდება თუ…“-ზე არსებობს მინიმუმ სამი სათადარიგო გეგმა. თუ ოდესმე ფრენისას იგრძნობთ, რომ ხმა შეიცვალა, გახსოვდეთ „გლიდერის ეფექტი“. თქვენი ხომალდი არ ვარდება – ის უბრალოდ გადავიდა ეფექტურ, ჩუმ რეჟიმში და პილოტებს ჯერ კიდევ აქვთ საკმარისი რესურსი თქვენს უსაფრთხოდ დასასმელად.
ასე რომ, როდესაც შემდეგ ჯერზე თქვენთვის საყვარელ ქალაქისკენ გეზს აიღებთ და შეიძენთ, მაგალითად: იაფი ფრენები ბარსელონაში, მშვიდად იყავით – თქვენს უსაფრთხოებაზე მსოფლიოს საუკეთესო ინჟინრებმა და ფიზიკის კანონებმა იზრუნეს.
Avia.ge – თქვენი მოგზაურობის ერთგული მეგობარი. ენდე პროფესიონალებს, დაგვიკავშირდი: 551 907 907