საუკუნეების განმავლობაში ცა ადამიანისთვის მიუწვდომელი ოცნება იყო. ლეგენდარული იკაროსიდან დაწყებული, ლეონარდო და ვინჩის გენიალური ჩანახატებით დამთავრებული, კაცობრიობა ყოველთვის ეძებდა გზას, რათა ფრინველებს გატოლებოდა. დღეს, როდესაც ავიაბილეთები სულ რამდენიმე წუთში, სმარტფონით შეგვიძლია შევიძინოთ, ხშირად გვავიწყდება, თუ რა რთული და სახიფათო გზა გაიარა ავიაციამ პირველ აფრენამდე.
დასაწყისი: ოცნება ფრთებზე
ავიაციის ისტორია არ დაწყებულა ძრავით. ის დაიწყო დაკვირვებით. XV საუკუნეში ლეონარდო და ვინჩიმ შექმნა „ორნითოპტერის“ – მფრინავი აპარატის – ესკიზები, რომელიც ფრინველის ფრთების მოძრაობას იმეორებდა. მიუხედავად იმისა, რომ მისი იდეები მაშინ ვერ განხორციელდა, მან საფუძველი ჩაუყარა აეროდინამიკის პრინციპებს.
XIX საუკუნეში კი ჯორჯ კეილიმ, რომელსაც ხშირად „ავიაციის მამას“ უწოდებენ, განსაზღვრა ის ოთხი ძალა, რომელიც ფრენას მართავს: ამწევი ძალა, წონა, წინააღმდეგობა და მიზიდულობა.
ქალაქი, სადაც ავიაცია დაიბადა: დეიტონიდან კიტ ჰოკამდე
ბევრს ჰგონია, რომ თვითმფრინავი პირდაპირ აეროდრომზე გაჩნდა, თუმცა მისი რეალური სამშობლო ამერიკის შუაგულში, ოჰაიოს შტატის ქალაქ დეიტონში (Dayton) მდებარეობს. სწორედ აქ, პატარა ველოსიპედების სახელოსნოში, ძმებმა ორვილ და უილბერ რაიტებმა დააპროექტეს თავიანთი პირველი მოდელები.
თუმცა, ნამდვილი რევოლუცია 1903 წლის 17 დეკემბერს მოხდა ჩრდილოეთ კაროლინას შტატში, ქალაქ კიტ ჰოკთან (Kitty Hawk) ახლოს. სწორედ ამ ქვიშიან სანაპიროზე ძმებმა რაიტებმა განახორციელეს პირველი მართვადი ფრენა თვითმფრინავით, სახელწოდებით „Flyer I“.
რატომ შეძლეს ეს მათ? განსხვავებით სხვა გამომგონებლებისგან, რომლებიც მხოლოდ სიმძლავრეზე ფიქრობდნენ, ძმები რაიტები ორიენტირებულნი იყვნენ მართვაზე. მათ შექმნეს სისტემა, რომელიც პილოტს საშუალებას აძლევდა, ჰაერში წონასწორობა შეენარჩუნებინა.
ევროპული კვალი: პარიზი – ავიაციის მეორე აკვანი
მიუხედავად იმისა, რომ პირველი ნაბიჯები ამერიკაში გადაიდგა, ავიაციის ნამდვილი “აფეთქება” ევროპაში, საფრანგეთში (კერძოდ პარიზი) გაგრძელდა. XX საუკუნის დასაწყისში საფრანგეთის დედაქალაქი მსოფლიო ავიაციის ცენტრად იქცა.
სწორედ პარიზის სიახლოვეს, ალბერტო სანტოს-დიუმონმა 1906 წელს განახორციელა პირველი საჯარო ფრენა ევროპაში. ფრანგმა ინჟინრებმა დახვეწეს ძრავები და შექმნეს პირველი აეროდრომები. პარიზის საავიაციო გამოფენები გახდა ადგილი, სადაც მომავლის ტექნოლოგიები იბადებოდა. დღესაც, როდესაც პარიზის მიმართულებით ავიაბილეთები იჯავშნება, ბევრმა მოგზაურმა არ იცის, რომ ისინი ავიაციის ერთ-ერთ უმთავრეს ისტორიულ ცენტრში მიფრინავენ.
ომი და პროგრესი
სამწუხაროდ, ავიაციის სწრაფი ევოლუცია დიდწილად სამხედრო კონფლიქტებმა განაპირობა. პირველი მსოფლიო ომის დროს თვითმფრინავები დაზვერვის საშუალებიდან მრისხანე იარაღად იქცნენ. სწორედ ამ პერიოდში დაიწყო ხის კონსტრუქციების ლითონით ჩანაცვლება და ძრავების სიმძლავრის მკვეთრი ზრდა.
1930-იან წლებში კი დაიწყო „ავიაციის ოქროს ხანა“. ჩარლზ ლინდბერგმა პირველმა გადაუფრინა ატლანტის ოკეანეს მარტომ (ნიუ-იორკიდან პარიზამდე!), რამაც ხალხს დაანახა, რომ თვითმფრინავი გადაადგილების პრაქტიკული საშუალებაც იყო.
რეაქტიული ეპოქა და კომფორტი
მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, 1950-იან წლებში, გამოჩნდა პირველი რეაქტიული სამგზავრო თვითმფრინავები (მაგალითად, ბრიტანული de Havilland Comet). ამან ფრენის დრო გაანახევრა. 1969 წელს კი ცაში გიგანტი – Boeing 747 (ე.წ. „Jumbo Jet“) ავიდა, რომელმაც ავიაცია მასიური გახადა.
დღეს ავიაბილეთები ხელმისაწვდომია თითქმის ყველასთვის, რაც დაბალბიუჯეტიანი ავიაკომპანიების დამსახურებაა. აღარავის უკვირს, რომ თბილისიდან პარიზში, ლონდონში ან ბერლინში სულ რამდენიმე საათში აღმოჩნდეს.
მომავალი: ელექტრო თვითმფრინავები და ეკოლოგია
დღეს ავიაცია ახალი გამოწვევის წინაშე დგას – ეს არის ეკოლოგია. ინჟინრები მუშაობენ წყალბადის და ელექტრო ძრავებზე, რათა ფრენა გარემოსთვის უსაფრთხო გახდეს. ევოლუცია გრძელდება და ვინ იცის, იქნებ სულ მალე ჩვენი ყოველდღიურობა პერსონალური საფრენი აპარატებითაც შეივსოს.
საბოლოოდ, შეგვიძლია გამოვიტანოთ დასკვნა ჩვენი მსჯელობიდან და ვთქვათ, რომ თვითმფრინავის შექმნის ისტორია არის ადამიანის შეუპოვრობის, რისკისა და გენიალურობის სიმბოლო. დეიტონის პატარა სახელოსნოდან, კიტ ჰოკის დიუნებიდან და პარიზის ცაზე შესრულებული პირველი ვირაჟებიდან დღემდე გავლილმა გზამ კაცობრიობას ახალი განზომილება შესძინა. ყოველთვის, როცა ღრუბლებში აიხედავთ ან მორიგი მოგზაურობისთვის თქვენი ავიაბილეთები ხელში გექნებათ, გახსოვდეთ ის 12 წამი, რომელმაც სამყაროს ფრთები შეასხა.
Avia.ge – თქვენი მოგზაურობის ერთგული მეგობარი. სრული მხარდაჭერისთვის დაგვიკავშირდით: 551 907 907